పితృ పక్షం (మహాలయ పక్షం)
భాద్రపద బహుళ పాడ్యమి నుంచి భాద్రపద బహుళ అమావాస్య (మహాలయ అమావాస్య) వరకు సాగే పవిత్రమైన పదిహేను రోజుల సమయం.
పితృ పక్ష ప్రాముఖ్యత
మనిషి జీవితంలో ప్రధానంగా మూడు రుణాలు ఉంటాయి: దేవ రుణం, ఋషి రుణం మరియు పితృ రుణం. తల్లిదండ్రులు, పూర్వీకుల వంశాన్ని, శరీర సంస్కారాన్ని అందించినందుకు కృతజ్ఞతగా తీర్చుకోవలసిన రుణమే పితృ రుణం.
సూర్యుడు కన్యారాశిలో ప్రవేశించే ఈ కాలంలో పితృలోకం భూమికి సమీపంగా వస్తుందని, పూర్వీకులు తమ సంతానం అందించే తర్పణాలు, పిండ ప్రదానాల కోసం ఎదురుచూస్తారని పురాణాలు చెబుతాయి.
శ్రాద్ధ విశిష్టత శ్లోకం:శ్లోకం:దేశే కాలే చ పాత్రే చ శ్రద్ధయా విధినా చ యత్।పితృనుద్దిశ్య విప్రేభ్యో దత్తం శ్రాద్ధముదాహృతమ్॥తాత్పర్యం: సరైన దేశం (పవిత్ర ప్రదేశం), కాలం, యోగ్యుడైన పాత్రుడిని ఎంచుకుని, శ్రద్ధతో విధివిధానాల ప్రకారం పితృదేవతలను ఉద్దేశించి సమర్పించేదే 'శ్రాద్ధము'.
పితృ నమస్కార శ్లోకం:శ్లోకం:దేవతాభ్యః పితృభ్యశ్చ మహాయోగిభ్య ఏవ చ।నమః స్వధాయై స్వాహాయై నిత్యమేవ నమో నమః॥తాత్పర్యం: దేవతలకు, పితృదేవతలకు, మహాయోగులకు, అలాగే 'స్వధా', 'స్వాహా' రూపాలైన పవిత్ర శక్తులకు నిత్యం నమస్కారాలు. (ఈ శ్లోకాన్ని పితృపక్షంలో రోజూ పఠించడం వల్ల పితృదేవతల అనుగ్రహం కలుగుతుందని మార్కండేయ పురాణం చెబుతోంది).
ఏమి చేయాలి? (Do's)
- శ్రాద్ధం / తర్పణం: పూర్వీకులు పరమపదించిన నిర్దిష్ట తిథిన శ్రాద్ధ కర్మ లేదా కనీసం నువ్వులు, నీళ్లతో 'తిల తర్పణం' విడవాలి.
తిథి తెలియని వారు మహాలయ అమావాస్య (సర్వ పితృ అమావాస్య) నాడు చేయవచ్చు. - అపరాహ్ణ కాలంలో నిర్వహణ: పితృ కర్మలకు మధ్యాహ్నం (ముఖ్యంగా కుతుప లేదా రోహిణ కాలం) అత్యంత శ్రేష్ఠమైన సమయం.
ఉదయాన్నే లేదా సాయంత్రం వేళల్లో చేయకూడదు. - పంచబలి: భోజనం సమర్పించే ముందు ఐదు జీవులకు ఆహారం తీసి ఉంచాలి:
- గోవు (గోగ్రాసం)
- కాకి (వాయస బలి - పితృదేవతల ప్రతీక)
- కుక్క (శ్వాన బలి)
- చీమలు/కీటకాలు (పిపీలికాది బలి)
- అతిథి లేదా యాచకుడు
- దానాలు: అన్నదానం, వస్త్రదానం, నల్ల నువ్వుల దానం, గోదానం లేదా స్వయంపాకం (బియ్యం, పప్పులు, కూరగాయలు) అర్హులైన పేదలకు లేదా బ్రాహ్మణులకు సమర్పించాలి.
- సాత్విక జీవనం: ఈ పదిహేను రోజులు ఇంట్లో శాంతియుత వాతావరణం, పరిశుభ్రత, సంయమనం పాటించాలి.
ఏమి చేయకూడదు? (Don'ts)
- శుభకార్యాలు వద్దు: గృహప్రవేశాలు, వివాహాలు, నిశ్చితార్థాలు, ఉపనయనాలు, లేదా పెద్ద వ్యాపార ప్రారంభాలు వంటి నూతన మంగళకర కార్యాలను ఈ కాలంలో చేయరు.
- తామసిక ఆహార నిషేధం: మాంసాహారం, మద్యం, గుడ్లు పూర్తిగా నిషిద్ధం.
వెల్లుల్లి, ఉల్లిపాయలు, ఇంగువ, మసాలాలు వంటి తామసిక పదార్థాలు తినకూడదు. - కొత్త వస్తువులు కొనుగోలు: సాధారణంగా కొత్త బట్టలు, ఆభరణాలు, వాహనాలు కొనడం వంటివి పితృ పక్షంలో వాయిదా వేసుకుంటారు.
- క్షవరం, గోళ్లు కత్తిరించడం: శ్రాద్ధ కర్త (కర్మ చేసే ప్రధాన వ్యక్తి) ఆ తిథి ముగిసేవరకు లేదా పక్షం ముగిసేవరకు క్షవరం (కటింగ్/షేవింగ్) చేసుకోకూడదు, నూనె అభ్యంగనం చేయకూడదు.
- రాత్రి పూట శ్రాద్ధం: సూర్యాస్తమయం తర్వాత లేదా రాత్రి వేళల్లో ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ శ్రాద్ధ కర్మలు లేదా తర్పణాలు చేయకూడదు.
- పూర్వీకులను నిందించడం లేదా వివాదాలు: పితృపక్షంలో కుటుంబంలో కలహాలు, పెద్దలను అగౌరవపరచడం లేదా పూర్వీకులపై అసహనం చూపడం తీవ్ర పితృదోషానికి కారణమవుతాయి.
సరళమైన విధానం (ఎవరైనా చేయగలిగేది)
విధిగా శ్రాద్ధం పెట్టలేని పరిస్థితుల్లో ఉన్నవారు:
- మధ్యాహ్నం వేళ దక్షిణ దిశగా తిరిగి నమస్కరించి, కాకికి మరియు గోవుకు అన్నం పెట్టవచ్చు.
- కనీసం నల్ల నువ్వులు, స్వచ్ఛమైన నీటితో అర్ఘ్యం సమర్పించి, "మా పూర్వీకులందరికీ సద్గతులు ప్రాప్తించాలి" అని ప్రార్థించినా శ్రాద్ధ ఫలం లభిస్తుందని ధర్మశాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి.
